Ịwụnyea gwọrọ ọgwụ ahụhụihe ndị dị n'elu ụlọ, windo, na oghere mgbidi n'ụlọ ndị a na-anaghị akwado bụ ihe a ga-eji chịkwaa ịba.gbochie anwụntasite n'ịbanye n'ụlọ, na-enye mmetụta dị egwu na nke na-adịghị egbu egbu n'ahụ ndị na-ebute ọrịa ịba ma nwee ike ibelata mbufe ọrịa ịba. Ya mere, anyị mere nnyocha gbasara ọrịa na ezinụlọ ndị Tanzania iji nyochaa irè nke ụgbụ windo e ji ọgwụ ahụhụ gwọọ (ITNs) n'ichebe megide ọrịa ịba na ndị na-ebute ọrịa n'ime ụlọ.
Na Charinze District, Tanzania, e kenyere ezinụlọ 421 n'ụzọ na-enweghị usoro maka otu abụọ. Site na June ruo July 2021, e tinyere ákwà anwụnta nwere deltamethrin na synergist n'elu ụlọ elu, windo, na oghere mgbidi n'otu otu, ebe otu nke ọzọ emeghị. Mgbe etinyere ya, na njedebe nke oge mmiri ozuzo ogologo (June/Julaị 2022, nsonaazụ mbụ) na obere oge mmiri ozuzo (Jenụwarị/Febụwarị 2022, nsonaazụ nke abụọ), ndị niile so na ezinụlọ (ndị dị afọ ≥ ọnwa 6) mere nnwale PCR maka ọrịa ịba. Nsonaazụ nke abụọ gụnyere mkpokọta ọnụọgụ anwụnta kwa ọnyà kwa abalị (June/Julaị 2022), mmeghachi omume ọjọọ otu ọnwa mgbe etinyechara ákwà ahụ (Ọgọst 2021), na nnweta chemobioavailability na residues otu afọ mgbe ejiri ákwà ahụ (June/Julaị 2022). Na njedebe nke nnwale ahụ, otu njikwa ahụ natara ákwà anwụnta.
Nnyocha ahụ enweghị ike ime mkpebi n'ihi na ọnụọgụ ihe nlele ezughi oke n'ihi na ụfọdụ ndị bi ebe ahụ jụrụ isonye. Ọ dị mkpa ka e mee nnwale a na-achịkwa nke ọma, nke gụnyere itinye ihe mkpuchi windo nke ejiri ọgwụ ahụhụ gwọọ ogologo oge, iji nyochaa ihe a.
E jiri usoro kwa-protocol nyochaa data gbasara ịba, nke pụtara na e wepụrụ ndị mmadụ gara njem n'ime izu abụọ tupu nnyocha ahụ ma ọ bụ ṅụọ ọgwụ mgbochi ịba na nyocha ahụ.
Ebe ọ bụ na ọnụọgụ anwụnta e jidere n'oge nyocha ahụ dị obere, naanị ihe nlereanya mgbanwe ọnụọgụ abụọ na-adịghị mma nke a na-agbanweghị agbanwe maka ọnụọgụ anwụnta e jidere kwa abalị site na ọnyà ọ bụla ka ejiri chọpụta ọnụọgụ anwụnta nọ n'ime ụlọ ahụ.
N'ime ezinụlọ 450 ndị ruru eru ahọpụtara n'ime obodo itoolu niile, e wepụrụ itoolu n'ihi na ha enweghị ụlọ ma ọ bụ windo mepere emepe tupu e mee ya n'usoro. Na Mee 2021, e kenyere ezinụlọ 441 usoro nhazi dị mfe nke obodo kewara: e kenyere ezinụlọ 221 na otu sistemu ikuku nwere ọgụgụ isi (IVS), ebe 220 fọdụrụ na otu njikwa. N'ikpeazụ, ezinụlọ 208 n'ime ndị ahọpụtara mechara nrụnye IVS, ebe 195 nọgidere na otu njikwa (Foto nke 3).
Ụfọdụ nnyocha na-egosi na ITS nwere ike ịdị irè karị n'ichebe megide ịba n'ime ụfọdụ afọ, ụlọ obibi, ma ọ bụ mgbe ejiri ya na ụgbụ anwụnta. Akọpụtala na ịnweta ngwa ahịa njikwa ịba, karịsịa ụgbụ anwụnta, pere mpe, karịsịa n'etiti ụmụaka dị afọ akwụkwọ.[46] Obere ụgbụ n'ezinụlọ na-eme ka ojiji ụgbụ n'ime ezinụlọ pere mpe, a na-elegharakwa ụmụaka dị afọ akwụkwọ anya, si otú a na-aghọ isi iyi nke mbufe ịba na-aga n'ihu.[16, 47, 48] Tanzania na-emejuputa mmemme nkesa na-aga n'ihu, gụnyere mmemme ụgbụ ụlọ akwụkwọ, iji mee ka ohere ịnweta ụgbụ anwụnta maka ụmụaka dị afọ akwụkwọ bawanye.[14, 49] N'ihi obere ọkwa nke nnweta ụgbụ (50%) n'oge nyocha ahụ na eziokwu ahụ bụ na otu a nwere ike inwe nsogbu karịa ịnweta ụgbụ, ITS nwere ike inye nchebe maka otu a, si otú a na-ejupụta oghere nchebe na ojiji ụgbụ. E jikọtara ụlọ obibi na mbufe ịba na mmụba nke mbufe ịba; dịka ọmụmaatụ, mgbawa na mgbidi apịtị na oghere dị n'elu ụlọ ọdịnala na-eme ka anwụnta banye ngwa ngwa.[8] Agbanyeghị, enweghị ihe akaebe ọ bụla iji kwado nkwupụta a; Nnyocha nke otu ọmụmụ ihe site na ụdị mgbidi, ụdị ụlọ, na ojiji mbụ nke ITN gosiri na ọ dịghị ihe dị iche n'etiti otu njikwa na otu ITN.
Ọ bụ ezie na ezinụlọ ndị na-eji usoro njikwa anwụnta n'ime ụlọ (ITS) nwere obere anwụnta Anopheles e jidere kwa ọnyà kwa abalị, ọdịiche ahụ dị obere ma e jiri ya tụnyere ezinụlọ ndị na-enweghị ITS. Ọnụego njide dị ala n'ezinụlọ ndị na-eji ITS nwere ike ịbụ n'ihi irè ya megide ụdị anwụnta dị mkpa nke na-eri ma na-ebi n'ime ụlọ (dịka ọmụmaatụ, Anopheles gambiae [50]) mana ọ nwere ike ọ gaghị arụ ọrụ nke ọma megide ụdị anwụnta ndị nwere ike ịnọ n'èzí (dịka ọmụmaatụ, Anopheles africanus). Ọzọkwa, ITS dị ugbu a nwere ike ọ gaghị enwe oke pyrethroids na PBO zuru oke na nke kwesịrị ekwesị, ya mere, ọ nwere ike ọ gaghị arụ ọrụ nke ọma megide Anopheles gambiae na-eguzogide pyrethroid, dịka egosiri na ọmụmụ ihe ọkara ubi [Odufuwa, na-abịa]. Nsonaazụ a nwekwara ike ịbụ n'ihi enweghị ike ọnụọgụgụ zuru oke. Iji chọpụta ọdịiche 10% n'etiti otu ITS na otu njikwa nwere ike ọnụọgụgụ 80%, achọrọ ezinụlọ 500 maka otu ọ bụla. Ihe ka njọ bụ na ọmụmụ ihe a dabara na ihu igwe na-adịghị ahụkebe na Tanzania n'afọ ahụ, ya na oke okpomọkụ na mbelata mmiri ozuzo[51], nke nwere ike imetụta ọnụnọ na ndụ nke anwụnta Anopheles[52] n'ụzọ na-adịghị mma ma nwee ike ibute mbelata na ọnụọgụ anwụnta n'oge ọmụmụ ihe ahụ. N'ụzọ dị iche, enweghị obere ọdịiche dị na nkezi njupụta kwa ụbọchị nke Culex pipiens pallens n'ụlọ ndị nwere ITS ma e jiri ya tụnyere ụlọ ndị na-enweghị ya. Dịka ekwuru na mbụ [Odufuwa, na-abịa], ihe a nwere ike ịbụ n'ihi teknụzụ kpọmkwem nke itinye pyrethroids na PBO na ITS, nke na-ebelata mmetụta ha na-egbu ụmụ ahụhụ na Culex pipiens. Ọzọkwa, n'adịghị ka anwụnta Anopheles, Culex pipiens nwere ike ịbanye n'ụlọ site na ọnụ ụzọ, dịka a hụrụ na nnyocha Kenya[24] na ọmụmụ ihe gbasara entomological na Tanzania[53]. Ịwụnye ọnụ ụzọ ihuenyo nwere ike ọ gaghị ekwe omume ma ga-eme ka ohere nke ikpughe ndị bi na ya na ọgwụ ahụhụ dịkwuo elu. Anwụnta Anopheles na-abanyekarị site n'ọnụ ụlọ ndị na-ekpuchi ọnụ ụzọ [54], nnukwu ihe mgbochi nwere ike inwe mmetụta kachasị na njupụta anwụnta, dịka egosiri site na ihe nlereanya dabere na data SFS [Odufuwa, na-abịa].
Mmeghachi omume ọjọọ nke ndị ọrụ teknụzụ na ndị sonyere kọrọ kwekọrọ na mmeghachi omume a maara maka mkpughe pyrethroid [55]. Nke a pụtara ìhè bụ na ọtụtụ mmeghachi omume ọjọọ akọpụtara kwụsịrị n'ime awa 72 nke mkpughe ahụ, ebe ọ bụ naanị obere ọnụọgụgụ (6%) nke ndị ezinụlọ chọrọ nlekọta ahụike, ndị niile sonyere natara nlekọta ahụike n'efu. Ọtụtụ ndị ọrụ teknụzụ 13 (65%) hụrụ na ha anaghị eji ihe mkpuchi ihu enyere, na-ekwu maka ahụ erughị ala na njikọ nwere ike ibute COVID-19. Ọmụmụ ihe ndị ga-eme n'ọdịnihu nwere ike ịtụle ịmanye iyi ihe mkpuchi ihu.
Na Charinze District, a hụghị nnukwu ọdịiche dị na ọnụọgụgụ ọnụọgụgụ ọrịa ịba ma ọ bụ ọnụọgụgụ anwụnta n'ime ụlọ n'etiti ezinụlọ nwere na ndị na-enweghị windo e ji ọgwụ ahụhụ gwọọ (ITS). Nke a nwere ike ịbụ n'ihi nhazi ọmụmụ ihe ahụ, ihe ndị e ji ọgwụ ahụhụ mee na ihe fọdụrụ, na oke mbelata nke ndị sonyere na ya. N'agbanyeghị enweghị nnukwu ọdịiche, a hụrụ mbelata na ọnụọgụgụ nje ndị dị n'ezinụlọ n'oge mmiri ozuzo dị ogologo, karịsịa n'etiti ụmụaka dị afọ akwụkwọ. Ọnụ ọgụgụ anwụnta dị n'ime ụlọ Anopheles belatara, nke na-egosi mkpa ọ dị ịmụkwu ihe. Ya mere, iji hụ na ndị sonyere na-aga n'ihu na-esonye, a na-atụ aro nhazi nke otu ìgwè na-achịkwa, yana itinye aka na mgbasa ozi obodo na-arụsi ọrụ ike.
Oge ozi: Nọvemba-21-2025