Nnyocha egosila na ebe ọ bụ na anwụnta na-atakarị n'ehihie, iji ihe ndị na-egbochi ụmụ ahụhụ nkịtị mikpuo ákwà bụ ụzọ dị mfe ma dị irè.
Site n'Africa ruo Latin America, wee ruo Eshia, kemgbe ọtụtụ narị afọ, ndị nne ejirila ákwà kechie ụmụ ha ma buru ha n'azụ. Taa, omenala a, nke sitere n'ọgbọ ruo n'ọgbọ, nwere ike ịghọ ọgwụgwọ na-azọpụta ndụ maka ịba.
Ndị nchọpụta na Uganda achọpụtala na iji permethrin ọgwụ ahụhụ gwọọ ngwugwu nwere ike ibelata ọnụọgụgụ ịba n'ime ụmụ ọhụrụ dị n'ime ngwugwu ahụ site na ụzọ abụọ n'ụzọ atọ.
Ịba na-egbu ihe karịrị mmadụ 600,000 kwa afọ, ọtụtụ n'ime ha bụ ụmụaka na-erubeghị afọ ise n'Afrịka.
Nnwale emere n'obodo nta Kasese dị n'ọdịda anyanwụ Uganda gụnyere ndị nne 400 na ụmụ ọhụrụ ha, ndị dị ihe dị ka ọnwa isii. Ọkara n'ime ụmụ ọhụrụ ahụ jiri ákwà e ji permethrin gwọọ, nke a maara n'ógbè ahụ dị ka "lesus," ebe ọkara nke ọzọ jiri ákwà nkịtị a na-anaghị agwọ, nke a na-etinye naanị na mmiri, dị ka ihe na-egbochi anwụnta.
Ndị nchọpụta ahụ sooro ha ruo ọnwa isii iji hụ ụmụ ọhụrụ ndị nwere ọrịa ịba ma gwọọ ha kwa ọnwa.
Ụmụ ọhụrụ e ji ákwà e ji asa ákwà gwọọ kpara aka n'ahụ ha enweghị ike ibute ịba. N'ime ụmụ ọhụrụ a, ọnụọgụgụ ndị na-arịa ịba bụ 0.73 kwa ụmụ ọhụrụ 100 kwa izu, ma e jiri ya tụnyere 2.14 kwa ụmụ ọhụrụ 100 kwa izu n'ime otu nke ọzọ.
Otu nne, onye nọ na nzukọ obodo iji tụlee ihe si na nnwale ahụ pụta, biliri wee gwa mmadụ niile, sị, “Enwere m ụmụ ise. Nke a bụ nke mbụ m buru nwa n'ime ákwà e ji aka gwọọ, ọ bụkwa nke mbụ m mụrụ nwa na-arịabeghị ịba.”
Edgar Mugma Mulogo, prọfesọ ahụike ọha na eze na onye nchọpụta ndu na Mahadum Sayensị na Teknụzụ Mbalala dị na Uganda, kwuru na ihe a chọpụtara "dị oke mma" nye onye ọ bụla.
"Anyị tụrụ anya uru ndị nwere ike ịba, mana o juru anyị anya nke ukwuu otú uru ndị ahụ si baa ụba."
Onye edemede ya, bụ́ Dr. Ross Boyce nke Mahadum North Carolina dị na Chapel Hill, tụrụ ya n'anya ma kwuo na a ga-emegharị nnwale ahụ iji kwado ihe si na ya pụta. Boyce kwuru, sị: “N’eziokwu, amaghị m na mbụ na nsonaazụ a ga-aga nke ọma, mana ọ bụ ya mere anyị ji eme nnyocha.”
Anwụnta ndị na-ebu nje ịba na-erikarị nri n'abalị, ya mere, ụgbụ anwụnta arụọla ọrụ dị mkpa n'igbochi na ịchịkwa ịba.
Agbanyeghị, ha na-ata ndị mmadụ ahụhụ n'oge adịghị mma, dịka n'uhuruchi ma ọ bụ n'isi ụtụtụ, nke nwere ike ịbụ mgbanwe na ụgbụ anwụnta.
Mulogo kwuru sị: “Tupu ị lakpuo ụra, mgbe ị nọ n'èzí - ọkachasị n'ime ime obodo ebe kichin dị n'èzí ma ndị mmadụ nwere ike iri nri n'èzí - anyị kwesịkwara ịchọta ihe ngwọta iji gbochie ntapụ nke nwere ike ịgbasa ịba.”
O kwuru na ákwà mgbochi ahụ dị ebe niile n'obodo ndị a, a na-ejikwa ya ọ bụghị naanị ibu ụmụ ọhụrụ kamakwa dị ka ákwà mgbochi, ákwà mgbochi, na ákwà mgbochi. O nwere olileanya na ákwà mgbochi ahụ a gwọrọ nwere ike ịghọ ngwá ọrụ na Uganda na-alụso ịba ọgụ. O kwuru na mkpa dị otú ahụ apụtalarị n'ime obodo ndị na-esonye na nnyocha ahụ.
Ndị ọrụ ahụike na Uganda na onyeisi mmemme ịba mba ụwa nke Òtù Ahụ Ike Ụwa gosipụtara nchegbu gbasara ọmụmụ ihe a. Ọmụmụ ihe a nwere ike ịba uru nye ụmụ ọhụrụ, ebe mmetụta nchebe nke ọgwụ mgbochi nne na-ebelata nwayọ nwayọ, ọtụtụ mgbe ọbụna tupu a gbaa nwa ahụ ọgwụ mgbochi.
Nnyocha a na-ewulitekwa na nnyocha ndị gara aga gbasara ịgwọ shawls n'ogige ndị gbara ọsọ ndụ nke Afghanistan, nke gosiri ihe ịga nke ọma yiri nke ahụ. Ntuziaka Òtù Ahụike Ụwa amatalarị mmetụta nchebe nke uwe e ji permethrin gwọọ n'igbochi ịba.
Mulogo nwere olile anya ịmalite imepụta ihe nkiri nri e tinyere n'ime mmiri n'ime obodo n'ọdịnihu. "Nke a ga-abụ nnukwu ohere maka mmepe azụmaahịa obodo."
Ndị nchọpụta ahụ kwuru na ọ dị mkpa ka e mee ọtụtụ usoro tupu e jiri ha mee ihe n'ọtụtụ ebe, gụnyere inye ihe akaebe na usoro ahụ dị irè n'ebe ndị ọzọ.
Boyce kwuru na ọgwụ ahụ nwere ezigbo nchekwa ma ejirila ya n'ụlọ ọrụ ákwà ruo ọtụtụ afọ, gụnyere ndị agha Amerịka. O bu ụzọ hụ ọgwụ ahụ mgbe ọ na-eje ozi na Iraq.
Ụmụ ọhụrụ e ji ákwà e ji permethrin gwọọ kpuchie nwere obere ihe ize ndụ nke ịmalite ihe ọkụ ọkụ—8.5% na 6%, n'otu n'otu—mana ikpe niile dị obere ma achọghị ka a chụpụ ha na nnyocha ahụ. Boyce na Mulogo kwuru na ọ dị mkpa ka e mee nnyocha ọzọ iji gosi na usoro a dị nchebe, mana uru ya nwere ike ịkarị ihe egwu ọ bụla.
Boyce nwere olile anya inyocha ma ọgwụgwọ uwe ụlọ akwụkwọ ọ ga-ebelatakwa ọrịa ịba. Agbanyeghị, o kwuru na ego ya ugbu a enweghị maka usoro nyocha ọzọ.
O nwere olileanya na ụzọ a dị mfe ga-adọta ndị nkwado. "Ọbụna nne m ghọtara ihe anyị na-eme. Ọ bụghị maka ihe mgbochi protein fusion kpọmkwem ma ọ bụ ihe ọ bụla yiri ya. Anyị buru naanị anụ ahụ, mikpuo ya, ọ dịkwa oke ọnụ ala," ka o kwuru.
Oge ozi: Jenụwarị-20-2026